سنگ نگاره ای خارق العاده؛ عکس از محمد ناصری فرد

سنگ نگاری 

از زمانهای غار نشینی نقاشی و هنر؛ نقش و جایگاه ویژه ای در زندگی ایرانیان داشته است. نقاشی دیواری بر دیوار های غاری در نزدیکی خرم آباد لرستان که مربوط به هفت هزار سال ق .م و تقریبا مقارن با نقاشی غار لاسکو است و موضوع آن صحنه های رزم و شکار و تصاویر حیوانات ، به ویژه آهو و گوزن را به تصویر کشیده است . و شامل نقوش حیوانات ازجمله بز ، که یک چوپان و سگ گله آنها را همراهی می کند. که نشان دهنده شیوه ی زندگی و شکار در آن زمان است.

  مقایسه بین هنرهای سنگی در ایران و امریکا؛ خمین؛ عکس از محمد ناصری فرد

علاوه برشوش در تپه گیان نزدیک نهاوند ، تپه ی سیلک نزدیک کاشان ، تورنگ تپه نزدیک گرگان ، تپه حصار نزدیک دامغان ، چشمه علی نزدیک ری ، لرستان و آذربایجان حفریاتی گرانبها بدست آمده که حاکی از وجود ساکنان بومی فلات ایران است. این تپه های باستانی مامن آنها بوده و اولین بقایای سفال های شکسته تپه های سیلک ، مربوط به آنهاست و غالبا رنگ این سنگ نگاره ها به رنگ سیاه بوده است


 نقش دو بز کوهی بر روی سنگ
نقش دو بز کوهی بر روی سنگ

آغاز نقاشی  بر روی سفال 

 اطلاعات ما از بومیانی که قبل ازمادها در ایران می زیسته اندوهمچنین از نژاد آنها از مذهب و آداب و رسوم آنها بسیار محدود است ، اما همین کاوش های سطحی نشان دهنده یک  تمدن  به قدمت بیش از چهار هزار سال قبل از میلاد مسیح است، درست از همان هزاره چهارم به بعد سیر ترقیات تمدن ابتدایی در فلات ایران سریع تر و مهم تر می شود. نخستین اکتشافات در هنر, ایران قبل از تاریخ، از حفریات شوش بدست آمده است که روی کلیه ی سفال ها ( به جز اشیائ مربوط به پخت و پز ) آثار نقاشی موجود است که طرح آن عموما اشکال هندسی است در این دوره ، کوزه گری و سفال گری فنی تر و متنوع تر شده و در تزئینات آن انواع بیشتری از حیوانات دیده می شود که یکدیگر را دنبال کرده و با هم می جنگند. اما گاها  حیوانات ترکیبی که در بسیاری از تمدن ها وجود دارد نیز دیده میشود . این حیوانات بر روی سفال ها ساده سازی و گاه اغراق شده مانند شاخ بز که بیش از حد بزرگ گردیده است طرز کار هنرمندان قدیم ایران به شیوه ی "ناتورالیسم"  یعنی طبیعت سازی نیست ، بلکه ایرانیان از هزاران سال پیش نقش های رمزی  و سمبلیک را ترجیح داده اند

 

سفال کشف شده از شهر سوخته با قدمتی بیش از 5هزار سال

در واقع هنرمند طراح آن در نظر داشته که نقش بز را در اطراف دهانه جام تکرار کند، اما وقتی شروع به کار کرد، توانست در 5 حرکت، بزی را طراحی کند که به سمت درختی حرکت کرده و از برگ آن تغذیه می‌کند. این اولین باری بود که در جهان باستان، «تصویر متحرک» پا به عرصه حیات گذاشت .

 

ورود اقوام جدید به ایران دو هزار سال قبل از میلاد مسیح"

در دو هزار سال قبل از میلاد مسیح ، یعنی پس از ورود اقوامی مهاجر از آسیای مرکزی به ایران که باقی مانده  آنها را " ماد " و "پارس " میخواندن تاریخ سیاسی و تاریخ هنر ایران را دچار یک انقلاب و تغییر اساسی شد. این دو قوم در ایران ماندگار شدند و قدرت خود را در دره های جبال زاگرس تثبیت کردند و آئین خدائی خود را وارد عقاید بومیان کردند ، سفالهای کشف شده از این دوره  ظریف وبا ذوق بسیار طراحی شده است.این نقوش ترکیب زیبایی از  طرحهای اصل ساده سازی با سطوح گسترده و کشیده ی طرح هنرمندان بومی فلات ایران ، همراه با طرح ها رایج  و مکتبهای خشن در میان اقوام آشوری  بوده است از جایی که این دو سبک با هم تلفیق شده است، طرح های حاصل آمده از این دو مکتب لطیف گردیده که آن را بر مبنای سنت ایرانی ، دست آوردی شکوهمند و با وقار در تخت جمشید می بینیم .

حکومت مادها

در سده های ششم ـ هفتم پیش از میلاد ، چون هگمتانه "اکباتان یا همدان "مرکز فرمانروایان ماد بود، همانند دیگر جاهای فلات هنرمندانی را به هنر نمایی های معقول ( البته با شور و شدت بیشتر) مشغول می داشت . آثار مهمی در نقاط مختلف باحدود زمانی عصر ماد،در حوزه ی ماد نشین شامل:  مانایان در جنوب دریاچه ی ارومیه ، حسن لو  ، زیویه  در جنوب شرقی دریاچه ی ارومیه و سقز ،  تپه گیان در نهاوند ، تپه سیلک در کاشان و همدان که می توان رابط بین آثار گذشته و دوره ی ماد و بعد باشد را به عنوان آثار هنری دوره ی ماد می شناسیم .

آثاری که در دست است و از روی آن می توان در باره ی هنر ماد به معنی اخص داوری کرد ، آثار مکشوف از تپه گیان و همدان پایتخت مادها ، گورستان تپه سیلک  و نیز کاشان و  زیویه کردستان  می باشد که بیشتر هنر مانایی را معرفی می کند.

و .......... اما " هنر ایرانی در زمانهای هخامنشی اشکانی و ساسانی "مطالبی است که در پست بعد به آن اشاره خواهم کرد زیرا دقیقا از زمان ظهور دین زردشت در ایران چه بسیاری از آداب رسوم و چه هنر ایرانی را تحت تاثیر خود قرار داد که در این بین نقش حکومتها نیز بی تاثیر نبوده است.